Gevoel van eenheid
Het team beweegt en handelt als één geheel. Teamleden voelen zich onderdeel van iets dat groter is dan zijzelf, en de afzonderlijke bijdragen sluiten vanzelf op elkaar aan.
Merkbaar doordat je vaker 'wij' hoort dan 'ik'.
Methode
Gemeten met het wetenschappelijk gevalideerde Teamflow-model
Elke meting in TeamInsights is gebaseerd op het Teamflow-model van dr. Jef van den Hout. Het model is wetenschappelijk onderbouwd en gevalideerd, en beschrijft wat een team nodig heeft om samen op zijn best te presteren.
Op deze pagina nemen we je mee: van het idee van flow, via teamflow, naar wat we precies meten en waarom.
In de demo laten we zien hoe het model terugkomt in de vragenlijst, het teamrapport en het overzicht van al je teams.
Waar het begint
Het begint bij flow
Je kent het misschien: je gaat zo op in je werk dat je de tijd vergeet. Een muzikant tijdens een optreden, een programmeur die zich vastbijt in een lastig probleem, een hardloper voor wie de kilometers vanzelf lijken te gaan. Dat heet flow.
De Hongaars-Amerikaanse psycholoog Mihaly Csikszentmihalyi onderzocht dit vanaf de jaren zeventig. Hij sprak kunstenaars, schakers en sporters die volledig opgingen in wat ze deden. Ze beschreven het alsof een stroom hen meenam: de aandacht is scherp, het handelen voelt bijna vanzelf en het besef van tijd verdwijnt naar de achtergrond.
Flow is prettig om te ervaren, maar het is meer dan een fijn gevoel. In veel onderzoek hangt flow samen met betere prestaties, meer betrokkenheid, creativiteit en welzijn.
Niet te makkelijk, niet onmogelijk
Flow ontstaat niet bij makkelijke taken. Een ervaren pianist die elke dag een kinderliedje speelt, gaat zich vervelen. Een beginner die na twee lessen een pianoconcert van Rachmaninov moet spelen, raakt gespannen. Flow ligt daartussen: de uitdaging is groot, en je vaardigheden passen er net bij.
Daarnaast helpen een helder doel en directe feedback. Een bergbeklimmer voelt bij elke greep of die houdt. Op het werk gaat dat minder vanzelf: doelen zijn soms vaag en resultaten worden pas laat zichtbaar. Maar je kunt het wel organiseren.
De stap naar het team
Van flow naar teamflow
Flow werd lang gezien als iets van één persoon. Maar mensen werken zelden alleen. Dat riep een nieuwe vraag op: kan ook een team als geheel in flow raken?
Dr. Jef van den Hout, verbonden aan de Technische Universiteit Eindhoven, promoveerde op precies die vraag. Samen met onder anderen Orin Davis werkte hij teamflow uit tot een model, beschreef het in wetenschappelijke publicaties en ontwikkelde een gevalideerde vragenlijst om het te meten.
Teamflow is meer dan vier collega's die toevallig tegelijk geconcentreerd werken. Bij teamflow grijpen de bijdragen in elkaar. Denk aan een orkest: iedere musicus speelt een eigen partij op een eigen instrument, en de muziek ontstaat pas in het samenspel.
Teamflow betekent niet dat iedereen het altijd eens is. Het betekent dat een team verschillen kan benutten zonder de gezamenlijke focus, het vertrouwen en de eenheid te verliezen.
Daarmee verandert teamflow van een mooie ervaring in iets wat je kunt meten en gericht kunt versterken. En precies dat doet TeamInsights.
Wat we meten
Het Teamflow-model
Het Teamflow-model beschrijft waaruit die gedeelde ervaring is opgebouwd: zeven voorwaarden die teamflow mogelijk maken en vier kenmerken waaraan je haar herkent. Dit zijn de elf onderdelen waarop elke meting in TeamInsights is gebouwd.
Hieraan kun je bouwen
7 voorwaarden
De bouwstenen die teamflow mogelijk maken, hier zit de invloed.
- Collectieve ambitie, het gedeelde 'waarom': de reden om juist sámen te willen presteren. Het fundament onder de rest.
- Gemeenschappelijk doel, een helder, uitdagend doel dat iedereen onderschrijft
- Afgestemde persoonlijke doelen, ieders eigen doel draagt bij aan het teamdoel
- Goede mix van vaardigheden, talenten vullen elkaar aan, iedereen op de juiste plek
- Open communicatie, tijdige, heldere feedback en onderlinge afstemming
- Veiligheid, ruimte om je uit te spreken, fouten te maken en risico's te nemen
- Wederzijdse betrokkenheid, toewijding aan elkaar én aan de gezamenlijke taak
Dit ervaart het team
4 kenmerken
De herkenbare signalen dat een team in flow is. Het gevolg, niet de oorzaak.
- Gevoel van eenheid, het team beweegt en handelt als één geheel
- Wederzijds vertrouwen, op elkaar kunnen rekenen, zonder controle of voorzichtigheid
- Gevoel van gezamenlijke vooruitgang, merkbaar samen stappen zetten richting het doel
- Gezamenlijke focus, iedereen met volle aandacht op dezelfde taak
Goed om te weten: teamflow is geen constante. De ervaring fluctueert, ook sterke teams zitten niet voortdurend in flow. Juist daarom is regelmatig meten zo waardevol.
Het kernprincipe: je kunt alleen aan de voorwaarden sleutelen
Je kunt een team niet opdragen elkaar te vertrouwen of zich één te laten voelen. Deze kenmerken ontstaan pas wanneer de onderliggende voorwaarden op orde zijn. Wat wél kan: gericht bouwen aan de voorwaarden die achterblijven. Daar ontstaat de meeste beweging.
Daarom meten we beide. De kenmerken vertellen hoe het team de samenwerking nú ervaart; de voorwaarden vertellen waar je aan kunt werken om die ervaring te versterken.
Drie voorbeelden uit de vragenlijst
Binnen ons team...“We voelen ons allemaal veilig om risico's te nemen.”
Binnen ons team...“We geven elkaar feedback wanneer dat kan.”
Binnen ons team...“Persoonlijke doelen zijn verenigbaar met die van het team.”
Teamleden scoren de stellingen. De resultaten worden uitsluitend op teamniveau getoond, zonder individuele scores, profielen of labels.
Verdieping
De zeven voorwaarden uitgelicht
Teamflow is het moment waarop alle teamleden tegelijk flow ervaren in hun onderling afhankelijke taken, én voelen dat het team als geheel in flow is. De kans daarop is het grootst als alle zeven voorwaarden aanwezig zijn. Klik een voorwaarde open voor de toelichting en de signalen waaraan je haar herkent.
1Collectieve ambitieFundamentHet gedeelde 'waarom': de intrinsieke motivatie om juist als team te willen presteren.
Collectieve ambitie ontstaat uit de redenen van teamleden om samen te werken, hun gedeelde waarden en de erkenning van elkaars aanvullende kwaliteiten. Het is het vertrekpunt van teamvorming en de basis voor een gedeelde identiteit: de reden dat iemand zich echt onderdeel van dít team voelt. Daarom is het de fundamentele voorwaarde. En het werkt twee kanten op: een team dat samen flow ervaart, wil dat opnieuw, waardoor de ambitie verder groeit.
Je herkent het aan
- Teamleden weten waarom ze juist sámen willen presteren
- Er zijn gedeelde waarden over hoe je samenwerkt en wat je belangrijk vindt
- Het team gelooft erin dat het samen effectief kan zijn
- Teamleden zien en waarderen elkaars aanvullende kwaliteiten
2Gemeenschappelijk doelEen helder, uitdagend doel dat iedereen zich eigen heeft gemaakt.
Waar collectieve ambitie het 'waarom' is, maakt het gemeenschappelijke doel het concreet: wat willen we wanneer bereiken? Een roeiteam kan gedrevenheid en solidariteit als ambitie delen, en een Olympische medaille als doel. Hoe uitdagender het doel, hoe beter de prestatie, zolang het team zich eraan verbindt, de middelen heeft en het doel haalbaar blijft.
Je herkent het aan
- Het doel is duidelijk en betekenisvol voor elk teamlid
- Het doel is verenigbaar met de persoonlijke doelen
- Iedereen heeft het doel zich eigen gemaakt
- Het doel is uitdagend voor het team als geheel
3Afgestemde persoonlijke doelenIeders eigen doel draagt bij aan het teamdoel, zonder tegenstrijdigheden.
Teamflow speelt zich tegelijk af op individueel niveau en op teamniveau. Daarom moeten persoonlijke doelen passen bij het teamdoel en bij elkaar: tegenstrijdige doelen trekken een team uit elkaar. Als teamleden meedenken over het teamdoel en het vertalen naar hun eigen bijdrage, groeien motivatie en prestaties. Zo weet iedereen hoe het eigen werk bijdraagt aan het geheel.
Je herkent het aan
- Iedereen kent de eigen bijdrage aan het teamdoel
- Persoonlijke doelen spreken elkaar niet tegen
- Teamleden denken mee over hoe het teamdoel tot stand komt
- Het gezamenlijke resultaat weegt zwaarder dan het individuele
4Goede mix van vaardighedenTalenten vullen elkaar aan en iedereen staat op de plek waar hij of zij het best tot zijn recht komt.
Flow ontstaat bij een goede balans tussen uitdaging en vaardigheid. Een team krijgt een taak juist omdat die te groot of te complex is voor één persoon. Het komt er dus op aan de krachten te bundelen: taken zo verdelen dat ieder teamlid op het eigen niveau wordt uitgedaagd, terwijl de bijdragen samen één geheel vormen. Wie kan wat, waar blinkt iemand in uit, en hoe brengen we dat samen?
Je herkent het aan
- Teamleden kennen elkaars sterke punten, interesses en vaardigheden
- Het teamdoel vraagt om een hoog niveau van aanvullende vaardigheden
- Ieders uitdaging past bij de eigen deskundigheid
- Het team handelt gecoördineerd
5Open communicatieTijdige, heldere feedback, zodat iedereen weet waar hij of zij en het team staan.
Duidelijke en tijdige feedback is een van de sterkste aanjagers van flow. In een team moet op elk moment helder zijn wie wat doet, hoe iemand ervoor staat en hoe het team als geheel ervoor staat. Dat vraagt om feedback op de eigen taak, de gezamenlijke taak en de samenwerking zelf. Teams met open communicatie luisteren echt naar elkaar en reageren op wat ze horen. Zo kunnen ze wendbaar inspelen op wat zich onverwacht voordoet.
Je herkent het aan
- Communicatie is duidelijk en ondubbelzinnig
- Feedback komt tijdig en consistent
- Het team voelt zich samen verantwoordelijk
- De eigen bijdrage wordt verbonden aan het teamdoel
- Teamleden luisteren echt naar elkaar
- Feedback is constructief en past bij de situatie
6VeiligheidRuimte om je uit te spreken, fouten te maken en risico's te nemen.
Een uitdagend doel betekent dat mislukken altijd mogelijk is. In een veilige omgeving durven teamleden die uitdaging toch aan, zonder angst om te falen of om beoordeeld te worden. Onnodige risico's worden weggenomen, maar fouten horen erbij: ze zijn een kans om te leren. Wie spot of straf riskeert, blijft binnen de eigen comfortzone en draagt daardoor niet bij aan teamflow.
Je herkent het aan
- De poging wordt aangemoedigd, niet alleen het succes
- Het nemen van nodige risico's is toegestaan
- Fouten worden niet afgestraft
- Teamleden ervaren dat ze grip hebben op hun werk
- Leren en groeien worden gestimuleerd
7Wederzijdse betrokkenheidToewijding aan elkaar én aan de gezamenlijke taak.
Teamleden gaan samen de verantwoordelijkheid aan om het gezamenlijke doel met toewijding te bereiken. Ze houden elkaar bij de les, houden afleiding buiten de deur en spreken elkaar aan op afspraken. Zo ontstaat een gefocuste dynamiek waarin iedereen de eigen taak én de samenhang met het werk van anderen voor ogen houdt.
Je herkent het aan
- Volledige aandacht voor de eigen taak
- Zicht op het gezamenlijke doel en ieders bijdrage
- Afleiding van buiten de gezamenlijke taak krijgt weinig ruimte
- Teamleden houden elkaar bij de les
- Afspraken worden nagekomen, en teamleden spreken elkaar daarop aan
Meer lezen over de voorwaarden, met voorbeelden uit de praktijk? Lees het artikel op teampacer.nl over de zeven voorwaarden voor teamflow
Verdieping
De vier kenmerken: zo voelt teamflow
De kenmerken zijn het gevolg, niet de oorzaak. Je kunt er niet rechtstreeks aan bouwen, maar ze laten wel zien of een team in flow is, en of het werk aan de voorwaarden effect heeft. Daarom meten we ze ook.
Wederzijds vertrouwen
Teamleden kunnen op elkaar rekenen, zonder controle of voorzichtigheid. Ze weten dat ieder het eigen deel levert, en durven elkaar daardoor ruimte te geven en samen risico's te nemen.
Merkbaar doordat werk wordt losgelaten zodra het is overgedragen.
Gevoel van gezamenlijke vooruitgang
Het team ervaart dat het samen vooruitkomt. Er is momentum: elke stap brengt het doel dichterbij, en successen voelen als gedeelde successen. Dat geeft energie om door te gaan.
Merkbaar doordat het team zelf kan benoemen wat het de afgelopen tijd samen heeft bereikt.
Gezamenlijke focus
Iedereen is volledig geconcentreerd op de gezamenlijke taak en ziet tegelijk hoe het eigen werk in het geheel past. Afleiding verdwijnt naar de achtergrond en de tijd lijkt voorbij te vliegen.
Merkbaar doordat overleggen gaan over het doel, niet over randzaken.
Zo gebruikt TeamInsights het model
Van model naar meting
1
Twee vragenlijsten
De Quick Scan geeft met 11 stellingen snel een eerste beeld, één per onderdeel. De uitgebreide vragenlijst gaat met 37 stellingen dieper in op elke voorwaarde en elk kenmerk.
2
Resultaat op teamniveau
Teamleden vullen de vragenlijst in, het platform toont teamgemiddelden en de spreiding binnen het team. Individuele antwoorden zijn nergens zichtbaar.
3
Meten, verbeteren, opnieuw meten
Door na een paar maanden opnieuw te meten, zie je per onderdeel wat verandert. Zo wordt zichtbaar of het werk aan de voorwaarden effect heeft, per team en over al je teams heen.
Bronnen en verdere verdieping
- Csikszentmihalyi, M. (1990). Flow: The Psychology of Optimal Experience. New York: Harper & Row.
- Van den Hout, J. J. J., Davis, O. C. en Weggeman, M. C. D. P. (2018). The conceptualization of team flow. The Journal of Psychology, 152(6), 388–423.
- Van den Hout, J. J. J., Davis, O. C. en Walrave, B. (2016). The application of team flow theory. In L. Harmat e.a. (red.), Flow Experience (pp. 233–247). Springer.
- Van den Hout, J. J. J. en Davis, O. C. (2019). Team Flow: The Psychology of Optimal Collaboration. Springer.
Lees ook de artikelreeks over teamflow op teampacer.nl: Van flow naar TeamFlow.
TeamFlow® en Flow Concepts® zijn geregistreerde merken. TeamInsights past deze theorie en de bijbehorende meetinstrumenten toe in overleg met en met toestemming van de rechthebbende.
Zien hoe het model werkt voor jullie teams?
In een demo van dertig minuten lopen we door de meting, het teamrapport en de ontwikkeling over tijd, afgestemd op jullie situatie.
Plan een demoOnline, met voorbeelden op basis van fictieve teams. Geen verplichte begeleiding.